Zuid-Holland

Friesland

Groningen

Drenthe

Overijssel

Flevoland

Noord-Holland

Utrecht

« terug naar overzicht

Grondels, ongewenste nieuwkomers?

vrijdag, 13 december 2013

Tijdens regiobijeenkomsten voor hengelsportverenigingen binnen de federatie Sportvisserij Zuidwest Nederland werd diverse malen aandacht gevraagd voor de grondelproblematiek. Inmiddels hebben de marmergrondel, Kesslers grondel, Pontische stroomgrondel en zwartbekgrondel vanuit de rivieren ook regionale wateren gekoloniseerd, zoals in beekmondingen, beken, kleine rivieren en polderwateren. De grondelinvasie is niet meer te stoppen. De centrale vraag luidt: welk effect hebben deze nieuwkomers op vissoorten die wel interessant zijn voor de Sportvisserij, zoals bijvoorbeeld brasem?

Grondels, ongewenste nieuwkomers?

Uiteraard zijn er ook enkele sportvissers die inmiddels gericht op grondels vissen. Het kan uiteraard een sport zijn om zoveel mogelijk (soorten) grondels naar boven te hengelen. Over het algemeen worden de grondels niet beschouwd als een “sportvis van formaat”. Dus blijft de vraag: welk effect hebben de invasieve grondels op de sportvisstand?

In het boeiende en lijvige rapport “Mitigatie van effecten van uitheemse grondels: kansen voor natuurvriendelijke oevers en uitgekiende kunstwerken” van N. van Kessel et al. wordt een beschrijving gegeven over de effecten van grondels op onder andere vissoorten die op de bodem leven (bijv. bermpje en rivierdonderpad). Het volledige rapport is hier te downloaden.

Algemene conclusie rapport

De resultaten van het onderzoek naar de positie van de uitheemse grondelsoorten in het voedselketen indiceren dat grondels effecten kunnen veroorzaken op de samenstelling en het functioneren van voedselketen en daarmee ook op het functioneren van ecosystemen in de Nederlandse wateren. Negatieve effecten op inheemse soorten als gevolg van concurrentie om ruimte, voedselcompetitie en predatie op eieren van andere vissoorten is niet uit te sluiten.

In het rapport wordt verder vastgesteld dat er een verband is tussen de toename van de zwartbekgrondel in de Maas enerzijds en de afname van rivierdonderpad en bermpje anderzijds. Dit wijst erop dat de rivierdonderpad en het bermpje door de zwartbekgrondel zijn weggeconcurreerd. Echter het massaal voorkomen van grondels kan wellicht ook een positief effect hebben op het voorkomen van roofvis.

Sterk concurrerend

De sterke concurrentiepositie van de diverse grondelsoorten kan worden verklaard door diverse aspecten:

Voortplantingstrategieën en -capaciteit

Invasieve populaties van grondels worden in vergelijking met inheemse populaties van de soorten o.a. gekenmerkt door een snellere rijping tot volwassenheid. D.w.z. op jongere leeftijd en bij kleinere lichaamslengte, het afzetten van meerdere eilegsels gedurende het seizoen (Kalinina, 1976) en een hoger aantal eieren per legsel. Daarmee hebben deze soorten een voorsprong op de inheemse vissoorten.

Voedselconsumptiestrategie

Zowel de Kesslers grondel, zwartbekgrondel, marmergrondel en Pontische stroomgrondel eten per dag (per gram lichaamsgewicht) meer vlokreeften dan de inheemse soorten bermpje, riviergrondel en rivier- en beekdonderpad. Inheemse bodemsoorten eten minder dan hun invasieve concurrenten. Dit verschil in voedselconsumptie ligt mede ten grondslag aan het succes van de invasieve grondelsoorten. Bovendien neemt de effectieve foerageertijd van de rivierdonderpad af door schermutselingen met de concurrentie. Dit opportunistische eetpatroon en de snelle toename van de uitheemse grondelsoorten heeft mogelijk tot gevolg dat naast habitatcompetitie ook voedselcompetitie met inheemse vissoorten aanwezig is of gaat optreden.

Habitatvoorkeur en competitie om schuilplaatsen

Tijdens experimenten is de interactie tussen uitheemse en inheemse bodemsoorten onderzocht. Hierbij zijn verschuivingen in habitatkeuze van de rivierdonderpad waargenomen. Dit betekent dat de rivierdonderpad verdreven wordt van de beste plaatsen en wellicht op termijn van alle potentieel geschikte leefgebieden. Het ziet er dan ook niet rooskleurig uit voor de rivierdonderpad.

Effecten op de sportvisserij

Het rapport had niet tot doel om de effecten van de invasieve grondels op de sportvisserij te beschrijven. Daarom wordt ook niet heel duidelijk welk effect de grondels hebben op specifieke sportvissoorten als brasem, blankvoorn, snoekbaars en paling. De geconstateerde invasie van grondels duidt er echter op dat zij in staat zijn om zeer effectief te foerageren en inmiddels vormen ze op diverse plaatsen een aanzienlijk deel van de visbiomassa. Hieruit kan de conclusie getrokken worden dat er ook effect is op het voorkomen van sportvissoorten die op hetzelfde voedsel azen. Mogelijk verklaart dit dan ook de recente afname van de brasemvangsten in de Maas?

Mee leren leven

Het is helaas een voldongen feit dat grondels nu eenmaal in onze viswateren zwemmen en dat ze hier niet meer weg gaan. We hopen hoe dan ook dat er in onze wateren plaats overblijft voor de aantrekkelijke vissoorten voor de sportvisser zoals brasem en blankvoorn. We weten verder niet of er op dit moment al sprake is van stabiele situaties en/of dat de kans aanwezig is dat de grondelstand lokaal nog gaat afnemen. Wel weten we dat het areaal dat gekoloniseerd wordt door de betreffende grondels nog steeds toeneemt en zich inmiddels uitstrekt tot de haarvaten van het (vis)watersysteem.

Kijk hier voor een uitgebreide determinatiesleutel van de betreffende grondelsoorten.

Bron: Sportvisserij Zuidwest Nederland